کلید 4

تفسير آية 135 سورة آل عمران چيست؟

پاسخ

خداوند ميفرمايد: الذين اذا فعلوا فاحشة او ظلموا انفسهم ذكروا اللّه فاستغفروا لذنوبهم و من يغفر الذنوب الاّ اللّه و لم يصروا علي ما فعلوا و هم يعلمون، و آنان كه هنگامي به عمل زشت دست زنند يا به خود ستم كنند به ياد خدا ميافتند و براي گناهان خود طلب آمرزش ميكنند و به جز خدا چه كسي گناهان را ميبخشد، و اصرار بر گناه نميكنند با اينكه ميدانند(آل عمران/135).

قبل از تفسير آية شريفه به ذكر سبب نزول آيه ميپردازيم، كه در اين باره چند روايت نقل شده است:

1- گروهي از اهل ايمان به پيامبر گرامي صلي الله عليه وآله عرض كردند، بني اسرائيل در نزد پروردگار از ما گراميترند زيرا هر گاه يكي از آنان گناهي مرتكب ميشد كفارة آن بر بالاي در منزلش نوشته ميشد (كه گوش يا بينيات را قطع كن)، پيامبرصلي الله عليه وآله ساكت ميماند پس اينآيه فرستاده شد و فرمود: آيا شما را به بهتر از آن خبر ندهم؟ سپس آية شريفه را بر مسلمانان قرائت نمود.

2- گفتهاند: آية شريفه در بارة شخصي به نام «بنهان» خرما فروش نازل شده است، ماجرا از اين قرار بوده است كه، روزي زني براي خريد خرما به نزد اين شخص ميآيد، «بنهان» به زن ميگويد: اين خرما، خرماي خوبي نيست و در خانه از اين نوع بهتر دارم و آن زن با او به خانه ميرود و در آنجا «بنهان» او را به طرف گناه ميكشد، زن ميگويد: از خدا بترس اين جمله در «بنهان» اثر ميكند و او را رها كرده، پشيمان ميگردد و خدمت پيامبر گراميصلي الله عليه وآله ميرسد و قضيه را نقل ميكند، سپس اين آيه نازل ميگردد.

3- گروهي نيز معتقدند كه، اين آيه در بارة شخصي به نام «بهلول نباش» فرستاده شده است و قصة اين مرد چنين است: بهلول كارش كندن قبر و دزديدن كفن مردگان بود، يك روز هنگام انجام اين كار به قبر دختري برخورد ميكند، او را از قبر بيرون و كفنش را در ميآورد، شيطان او را وسوسه ميكند تا اينكه با او زنا ميكند، پس از اين كار، پشيمان ميشود و براي اظهار ندامت، خدمت رسول گرامي اسلام صلي الله عليه وآله ميرود و ماجرا را بيان ميكند، آنحضرت، عذر بهلول را نميپذيرد، مردم پس از مدتي از قضيه، آگاه ميشوند، از او دوري ميجويند و رابطةشان را با او قطع ميكنند، بهلول وقتي با اين مشكل بزرگ برخورد ميكند، چارهاي جز پناه بردن به كوه نميبيند، در آنجا به توبه و عبادت و زاري به درگاه پروردگار ميپردازد تا اينكه خداوند توبة او را ميپذيرد و اين آيه در بارة او نازل ميشود.

روايتي در توضيح اين آية شريفه از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه، وقتي اين آيه فرستاده شد و گناهكاران را به توبه و آمرزش الهي نويد داد، شيطان به بالاي كوهي به نام «ثور» در مكه، رفت و با صداي بلند ياران خود را فرا خواند. آنان اطرافش گرد آمدند و گفتند: براي چه ما را فرا خواندي؟ شيطان گفت: اين آيه نازل گرديده است، چه كسي از شما ميتواند با آن مقابله كند؟ يكي از آنها بلند شد و گفت: من ميتوانم، شيطان گفت: تو نميتواني، دومي بلند شد و همان سخن را گفت و شيطان همان پاسخ را داد، تا اينكه يكي از آنها به نام «وسواس خناس» و فتنهانگيز بلند شد و گفت: من ميتوانم، شيطان گفت: چگونه؟ گفت: به مردم وعدهها و آرزوها ميدهم تا اينكه در گناه واقع شوند سپس كاري ميكنم كه، استغفار را فراموش كنند، شيطان گفت: تو شايسته اين كار هستي، و بعد او را تا روز قيامت مأمور اين كار كرد.

تفسير:

در اين آية شريفه، سه موضوع را از گناهان بر شمرده كه عبارتند از: «فاحشه»، «ظلم به نفس» و «پافشاري به گناه».

توضيح اينكه: كلمة «فاحشه» به هر گفتار و عملي زشت و ناشايست گفته ميشود، و ا نحصار به اعمال منافي عفت (زنا) ندارد، زيرا اين واژه در اصل به معناي «تجاوز از حد» است كه هر گناهي را شامل ميشود.

امّا مقصود از «ظلم به نفس»، به قرينة مقابله با كلمة «فاحشه»، هر گناه بزرگ و كوچكي است كه انسان انجام دهد به كار برد ولي بعضي گفتهاند «فاحشه» اشاره به گناهان كبيره و «ظلم بر خويشتن» اشاره به گناهان صغيره است.

و مراد از «اصرار بر گناه» اين است كه، شخصي پس از انجام گناه، باز هم بر آن عمل پافشاري نمايد و در صدد ارتكاب مجدد آن باشد و دنبال استغفار نرود. در روايات آمده است كه، اصرار بر گناه خودش گناه ديگر است.

بنابراين، جملة لم يصروا علي ما فعلوا در آية مورد بحث، قيد براي استغفار است، بدين معنا، كه طلب بخشش از خدا تنها نبايد به زبان باشد، بلكه انسان نبايد پس از گناه و طلب استغفار، روي آن عمل ناشايست خويش پافشاري كند.

منظور از جملة وهم يعلمونكه در پايان آيه آمده است يكي از دو احتمال است.

1- اين افراد گناه بودن عمل ناشايست خود را ميدانند، حجت و دليل شرعي بر گناه بودن عمل خود دارند.

2- آنان ميدانند كه تنها خداوند بر بخشيدن گناهان، مالك است.

نكته پاياني آية شريفه (ومن يغفر الذنوب الا الله،و چه كسي به جز خدا گناهان را ميآمرزد)، بياني لطيف در فضل پروردگار عالميان، و تشويقي براي گناهكاران براي بازگشتن به سوي خداوند و اميد وار بودن به بخشش گناه، است.

خلاصه اين كه: اين آيه شريفه به يكي از صفات پرهيزكاران اشاره دارد و آن اين كه اگر مرتكب گناهي شوند به زودي به ياد خدا ميافتند و توبه ميكنند و هيچگاه اصرار بر گناه نميورزند.